سفر به سرزمین آریاییها: سفرنامه افغانستان

این سفرنامهام، بالاخره پس از چهار سال و چند بار جابجایی بین ناشر و. سرمایهگذار و...، به شکل کتاب و در 344 صفحه منتشر شد. 

البته یک ماهی میشود منتشر شده، اما چون نسخه الکترونیکیاش برای نوروز با 50% تخفیف، از امروز تا پایان تعطیلات نوروزی (سیزده به در) در کتابفروشی آنلاین طاقچه است، آنرا معرفی میکنم.

برای این کار نیاز است نرمافزار رایگان طاقچه را روی گوشی، تبلت یا رایانه خود نصب کرده و کتاب را خریداری کنید. البته میتوانید 60 صفحه آغازین کتاب را به رایگان دانلود کرده و با یا بدون اینترنت بخوانید؛ سپس چنانچه دوست داشتید، کتاب را خریداری کرده، خودتان بخوانید، و یا بهعنوان هدیه نوروزی، برای کسانی که علاقمند هستند، اینترنتی بفرستید. همچنانکه به تعداد زیادی کتاب رایگان در این نرمافزار دسترسی دارید. از دیگر خوبیهای این نرمافزار ابن است که میتوانید هر کجای متن که خواستید، یادداشت بنویسید یا هر بخشی از متن کتاب را که خواستید، در تلگرام، فیسبوک، واتسآپ و حتی زیر صفحه خود این کتاب در نرمافزار طاقچه، با دیگران به اشتراک بگذارید.

نسخه کاغذی این کتاب را هم در کتابفروشیهای روبروی دانشگاه تهران (همچون آگاه، ققنوس و...)، مشهد (کافه کتاب آفتاب) و احتمالا دیگر شهرهایی که آگاه نیستم خریداری کنید. البته میتوانید آنرا از مرکز پخش ققنوس بهصورت اینترنتی سفارش داده تا با پست برایتان نسخه کاغذی فرستاده شود.

در میان صفحات این سفرنامه، همینطور که خواننده همراه نویسنده به شهرهای گوناگون این کشور (همچون هرات، کابل، بامیان، مزار شریف، بلخ و...) سفر میکند، با بخشهایی از زندگی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مردمان این کشور نیز آشنا میشود. اما بُعد مهم دیگری که در این کتاب مورد توجه قرار گرفته، چرایی نگاه نهچندان مثبت ایرانیها و افغانستانیها به یکدیگر است. مردمان دو کشوری که تا چندی پیش، زیر یک پرچم بودند، زبان و تاریخ و فرهنگشان یکی است و سالها است چند میلیون مهاجر افغانستانی در کنار ایرانیان زندگی میکنند، اما همچنان یکدیگر را خوب نمیشناسند. بهتر بگوییم، این ایرانیان هستند که هیچ شناختی نسبت به افغانستان و افغانستانیها ندارند. 

در مقدمه نسبتا طولانی کتاب (که همین بخش به رایگان قابل دانلود و خواندن است)، نگارنده پیش از اینکه سفرنامهاش را آغاز کند، با جمله «چرا سفر به افغانستان؟»، تلاش میکند ذهن خواننده ایرانی را درگیر این مسئله کند و بیدرنگ خودش در جایگاه پاسخدهنده، مدعی میشود آنچه نیاز به پرسش دارد این نیست که چرا یک ایرانی به افغانستان سفر کرده؛ بلکه این است که چرا ایرانیان با این همه همسانیهای زبانی، فرهنگی، دینی و تاریخی به افغانستان سفر نمیکنند؟ آنگاه تلاش میکند با دیدگاههای انسانشناختی و جامعهشناختی، پاسخها و در واقع پیشفرضهایی که ایرانیان نسبت به افغانستان داشته و بر همان پایه، حتی فکر سفر به این کشور هم به ذهنشان نمیگذرد، در پی زدودن برداشتهای نادرست ایرانیان نسبت به افغانستانیها بر آید.

خواننده در هنگام خواندن کتاب متوجه میشود نامگذاری «سفر به سرزمین آریاییها» هم نوعی داده و اطلاعات به خواننده میدهد و هم به گونهای طعنهآمیز است. دو قوم بزرگ افغانستان، یعنی تاجیکان و پشتونها خود را آریایی دانسته و سرزمین خودشان را در درازای تاریخ، آریانا میدانند (در حالیکه هزارهها، دیگر قوم بزرگ این کشور در کنار ازبکها و ترکمنها، خود را آریایی ندانسته و بر نام «خراسان بزرگ» پافشاری دارند). در کنار این اطلاعات، خواننده با این پرسش روبرو میشود که اگر برخی از ایرانیان به آریایی بودن خود میبالند، افغانستانیها بیش از ایرانیان بر آریایی بودن خود پافشاری میکنند. پس چگونه است که نگاه برخی از ایرانیان به افغانستانیها، از بالا به پایین است؟ یعنی در حالیکه به جز تاریخ و فرهنگ و زبان و دین، در آنچه به «نژاد» منتسب است نیز مشترکاند (و البته نویسنده در متن کتاب اشاره میکند که بحثهای نژادی اکنون در جهان دانش، بیاعتبار شدهاند)، پس این همه دوریگزینی از یکدیگر برای چه؟

کتاب 9 بخش اصلی دارد:

*به جای مقدمه: چرا افغانستان

*برنامهریزی برای سفر

*به سوی افغانستان

*هرات: شهر عارفان

*بامیان، بوداگرایی دیروز، بنیادگرایی امروز و گردشگری فردا

*کابل: از شاهنامه تا فغاننامه

*مزارشریف: نماد همبستگی شیعه و سنی

*بلخ: نقطه ثقل تاریخ، اسطوره، دین و ادبیات

*بدرود با سرزمین رویاها

اگر دوستانی دارید که به افغانستان علاقمند هستند، سپاسگزارم میشوم این کتاب را به آنها هم معرفی کنید تا در این بازه زمانی بتوانند از تخفیف آن استفاده کنند.

پینوشت: از این پس دیگر نوشتههای رسانهای خود را (که در روزنامهها و خبرگزاریها منتشر میشود) به جز وبلاگ و فیسبوک، در کانال تلگرامی «مقدمه» که به تازگی راهاندازی کردهام نیز بازنشر میکنم.