شوخی با فرهنگ و اجتماع

در سه سال گذشته، پس از رویداد ۱۵ آگوست ۲۰۲۱/ ۲۴مرداد ۱۴۰۰، شاهد رهسپارشدن موج قابل توجه مهاجران افغانستانی به سوی مرزهای ایران و سپس مستقرشدنشان در اقصی نقاط ایران بودیم.جامعه و حکومت ایران بیش از چهار دهه است که مهماننواز حضور مهاجران افغانستانی میباشد، اما موج مهاجرتی جدید افغانستانیها برای جامعه و حکومت ایران نیز دارای پیامدهای مختلف امنیتی، اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی بوده است؛ یکی از این پیامدها، شکلگیری موجی از مهاجرهراسی و افغانستیزی، آن هم با تمرکز بیشتر در شبکههای اجتماعی و فضای مجازی بوده است، در گفتگوی اختصاصی ایراف با دکتر امیر هاشمیمقدم به تبیین و تحلیل این موضوع پرداخته شده است.امیر هاشمیمقدم، انسانشناس، عضو هیئتعلمی دانشگاه مازندران و نویسنده کتاب «چرا افغانستان برای ایران مهم اس...

امیر هاشمی مقدم: روزنامه بشارت نوروزگاری این افتخار و فرصت را داشتم که هر پنجشنبه با هوشنگ مرادی کرمانی برویم کوه. در راه از تجربیات نویسندگیاش برایم زیاد سخن میگفت. آن موقع (حدود بیست سال پیش) هنوز تلفن همراه نداشت. میگفت از وقتی این گوشیها آمده، جوانان دیگر برای یکدیگر نامه عاشقانه نمینویسند. به جایش با یک پیامک «کوشی عشقم؟» سر و ته داستان را هم میآورند. در حالیکه در گذشته عشاق موقع نامهنگاری، لابلای دیوانهای شعر به دنبال بیت یا مصرع مناسبی میگشتند و جملاتشان را پر از تشبیه و استعاره میکردند. با این کار، زبان و ادبیاتشان هم قرص و محکم میشد. اما الان بسیاری از جوانان ما از نوشتن یک جمله ساده هم ناتوانند.اما از چه زمانی نگارش نامههای عاشقانه میان زنان و مردان ایرانی رواج پیدا کرد؟افسانه نجمآ...

به بهانه پایان پخش سریال «حشاشین».امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزدر ماه مبارک رمضان، کلیپهای یک گردشگر مصری پر بازدید شده بود که در خیابانهای تهران با فیلمبرداری از برخی مردم که روزهخواری میکردند، از مسلمانی ایرانیان تعجب میکرد. در همین ماه رمضان سریال «حشاشین» هم توسط پیتر میمی، کارگردان مصری ساخته شد. علیرغم اینکه میدانم چنین ارتباطی نادرست است، اما ذهنم ناخودآگاه میان این دو رویداد ارتباط برقرار میکند. اسماعیلیه ایران در این سریال نه یک گروه شیعه مسلمان، بلکه صرفا یک گروه آدمکش و پیمانشکن و خانوادهستیز و... معرفی شده است.با توجه به استقبالی که از این سریال شد، هیچ بعید نیست فصلهای بعدی آن نیز ساخته شود. دست کم شمار زیادی از ایرانیان همزمان با مصریها، هر شب ماه رمضان یک قسمت این سریال را میدیدن...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزروز پدر است. برای همین خودم را رساندم به خانه پدری تا در کنارش باشم. ۹۴ ساله است و تقریبا بینایی و شنواییاش صفر شده. اگرچه همچنان هوش و حواسش به جاست، اما حافظهاش تحلیل رفته و گاهی برخی پرسشها را چند بار در یک روز میپرسد. بهانهگیر هم شده و مرتب به فرزندانش و بهویژه به مادرم گیر میدهد. مادرم اگرچه ۱۲ سال جوانتر است، اما از پا افتاده و دیگر همچون دوران جوانی، تاب و توان اجرای دستورات پدر که روی تشکچه نشسته و اُرد میدهد را ندارد دیگر. خُلقَش تنگ است. گاهی بهانههایی میگیرد و چیزهایی میخواهد که نشدنی است. تا آنجا که گاهی با خواهر و برادرها درد دل میکنیم. ما هم یک جاهایی خسته میشویم از این رفتارهایش که کاملا بچهگانه شده.به تازگی کتاب «پیری» نوشته مهران حاجی محمدیان را خوا...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزچند روز پیش در گشت و گذار اینترنتی چشمم به کتاب «عجایب و غرایب ارضالسواد: مردمنگاری از عراق و خاطرات پیادهروی اربعین» افتاد و سفارش دادم و بالاخره به دستم رسید. حقیقتا عنوان کتاب کاملا به جاست: آنچنان مطالبش عجیب و غریب بود که نتوانستم بیشتر از ۴۰ صفحه از ۲۵۰ صفحهاش را بخوانم و گذاشتمش کنار. چرا؟ پیش از آنکه پاسخ این پرسش را بدهم، اجازه دهید توضیح دهم اصلا چرا این کتاب را خریدم.بهواسطه رشته و علاقهام، معمولا هر کتاب مرتبط با انسانشناسی به چشمم بخورد را میخرم. «مردمنگاری» که در عنوان این کتاب آمده هم، اصلیترین روش انجام پژوهشهای انسانشناسی است و مهمتر آنکه من هم اخیرا سفرنامه اربعینم را با همین نگاه «مردمنگارانه» منتشر کردم. همینها کافی بود تا کتاب را سفارش بدهم. الب...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزدیروز از چالوس راه افتادم به طرف بابلسر. سر سهراهی «۴۵ متری»، تندیس مردی درست شده با چتری در یک دست و فانوسی در دست دیگر. همین چند روز پیش درستش کردند. خود این سهراهی و دور برگردانش هم به تازگی ایجاد شده. برایم همچون روز روشن است که دیری نخواهد پایید که هم سهراهی را دوباره تغییر شکل میدهند و هم این تندیس را برمیدارند و جایش تندیس یا سازه دیگری میگذارند.از چالوس بیرون میروم و ساعتی بعد از میانه شهر نور میگذرم. چهارراه مرکزی شهر را دوباره خراب کردهاند و دورش را فعلا پوشاندهاند تا به زودی ببینیم از درون این «لُپ لُپ» چه برایمان بیرون خواهند آورد. قبلا پنج سالی ساکن نور بودهام و در همان مدت دیدم چندین بار در این میدان تندیسی یا سازهای درست کردند و هنوز مدتی نگذشته، خراب...

امیر هاشمی مقدمدو روز پیش سالروز شهادت امیرکبیر بود. او در بیستم دیماه هزار و دویست و سی و یک در حمام فین کاشان به دستور ناصرالدین شاه کشته شد. دلاک رگ هر دو دستش را زد، اما پیش از آنکه بمیرد میرغضب لگدی بر پشتش زد و دستمالی در گلویش فرو برد و گلویش را فشرد تا جان سپرد. همان روز در اینستاگرام و فیسبوک یادداشت کوتاهی دربارهاش نوشتم. در آن نوشته البته جملهای هم بیان کرده بودم که هرچه بیشتر فکر میکنم بیشتر به درستیاش پی میبرم. آنجا نوشته بودم:«نمیدانم؛ شاید اگر امیر شرایط زمانه را بیشتر در نظر میگرفت و چنین بیپروا و به یکباره در برابر همه (از شاه و دربار و روحانیون گرفته تا انگلیس و روسیه و عثمانی) نمیایستاد، اندک اندک میتوانست با حساسیت برانگیزی کمتر کارها را سامان دهد و اثرگذاری ماندگارتری دا...

نعمتالله فاضلی (استاد انسانشناسی): روزنامه شرقکتابی این روزها خواندم که در نوع خودش نظیر ندارد: «دیدار و گفتگو با روح چنگیزخان» (۱۴۰۲) نوشته امیر هاشمی مقدم.میگویم این کتاب نظیر ندارد، چه، اولین سفرنامه فارسی در سالهای اخیر درباره مغولستان است. هاشمی مقدم پا به سرزمین ناشناختهای میگذارد و توجه ما را به جایی جلب میکند که بکر و تازه است. توصیفهای خواندنی و دلنشین از پدیدهها و تجربههای بکر و تازه، و تحلیلهای تطبیقی و انتقادی نویسنده، خواننده را از همان بای بسمالله کتاب تا انتها دنبال خودش مشتاقانه میکشاند.نویسنده شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۶ وارد «فرودگاه چنگیزخان» در اولانباتور پایتخت مغولستان میشود و نوزده روز در آنجا اقامت دارد تا در دوره مغولشناسی شرکت کند.هاشمی مقدم انسانشناس و مردمنگار حرفهای است و م...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزچهارشنبه دو هفته پیش بود که سرِ شب مانند خیلی از شبهای دیگر رفتم پارک هلستان نوشهر برای ورزش. شهرداری کمی وسیله ورزشی آنجا نصب کرده که البته من بیشتر برای دویدن به آنجا میروم. کنار خیابان اصلی و به نوعی وسط شهر است. چند دکه جگرکی هم شبها بساطشان را آنجا پهن میکنند و با حضور مشتریان از یکسو و کسانی که برای ورزش یا قدم زدن میآیند از سوی دیگر، پارک نسبتا شلوغ میشود.همینطور که داشتم میدویدم به یکباره سگی از پشت حمله کرد و ساق پای چپم را گاز گرفت. برگشتم و برای دور کردنش لگد نسبتا آرامی به او زدم. اما عصبی شد و این بار پای راستم را محکمتر گاز گرفت. چند نفر که در آن نزدیکی بودند به طرفم دویدند که سگ فرار کرد و رفت. با آنکه درد خفیفی در پاهایم احساس میکردم، به ورزش کردن اد...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزکلیپ و عکسهایی (اینجا) پخش شده که نشان میدهد دو روز پیش عدهای افراطی رفتهاند جلوی زیارتگاه استر و مردخای در همدان و پرچم اسرائیل را آتش زدهاند. یعنی جلوی یکی از زیارتگاههای مورد احترام یهودیان ایران. این رفتار نابخردانه از یکسو تعرض به مقدسات یهودیان، بهعنوان یکی از ادیان الهی و رسمی بر پایه قانون اساسی است و از سوی دیگر متهم کردن یهودیان کشورمان به همدستی با اسرائیل. یهودیان ایرانی یکی از شریفترین مردمان این سرزمیناند که تاکنون زیانشان به کسی نرسیده و رد پایشان در هیچ خرابکاریای کشف نشده است. در عوض میتوان به فهرست بلند بالای خدماتشان به این کشور در طول تاریخ پرداخت که پیشکش کردن شهدای یهودی در جنگ تحمیلی و البته کمکهای فراوان جامعه یهودیان ایران به رزمندگان ایرانی...

به بهانه دفاع جنجالی پایاننامه انسانشناسیامیر هاشمی مقدم: انصافنیوزپخش فیلمی کوتاه (اینجا) از آغاز جلسه دفاع پایاننامه ارشد لیلا حسینزاده، دانشجوی کارشناسی ارشد انسانشناسی دانشگاه تهران اصلیترین موضوع بحث فضای مجازی روزهای اخیر بود. به سه دلیل بر خودم لازم دیدم درباره برخی از زوایای این موضوع نکاتی را بنویسم: نخست اینکه قومگرایی و ملیگرایی یکی از حوزههای مطالعاتیام است که سالهاست دربارهشان میخوانم و مینویسم. دوم اینکه من نیز انسانشناسی خواندهام و نسبت به این رشته و حاشیههایش حساسم. بالاخره و سوم اینکه دو تن از استادان این جلسه دفاع، از دوستان نزدیکم هستند و حتی پیش و پس از جلسه دفاع چندین بار با من درباره این پایاننامه گفتگوی تلفنی و مشورت کرده بودند.در اینجا نوشته به نسبت مفصلم را حول سه مو...

سال پیش حدود یکصد زائر ایرانی تا یک روز پیش از اربعین به دلایل مختلف جان خود را از دست دادند. از گرمازدگی و سکته گرفته تا تصادف در جاده. همین شد که «گروه بررسیهای راهبردی میراث» به فکر انجام یک پژوهش آسیبشناسانه جامع درباره این آیین افتاد. از آنجا که تخصصی در حوزه انسانشناسی گردشگری کار میکنم، انجام این پژوهش را به من سپردند.یک ویژگی این پژوهش این بود که برای نخستین بار نظرات و دیدگاههای مخالفان برگزاری این آیین نیز در آن منعکس شد. همچنین برخلاف دیگر گزارشها و پژوهشها که عمدتا به مزایای این آیین پرداختهاند، در این گزارش ضمن تایید مزیتهای این آیین، تنها به آسیبهایی که در این شیوه برگزاری پیادهروی اربعین رخ میدهد پرداخته شده است. اتفاقا برخی از این دیدگاههای آسیبشناسانه از خلال مصاحبه مجازی در...

نویسنده متن نقد و معرفی: امیر هاشمی مقدم: روزنامه شرق (۲۲ اسفند ۱۴۰۱)ایسف رمان نسبتا کوتاهی است (۱۶۸ صفحه) به قلم سیدحمید پورمحمدی که در سال ۱۴۰۰ توسط نشر ثالث در ۷۷۰ نسخه و با بهای ۳۸۵۰۰ تومان منتشر شده است.پورمحمدی در این اثر، زندگی خانوادهای روستایی در استان چهارمحال و بختیاری به تصویر میکشد. این رمان ۸ بخش دارد که در هر بخش یکی از شخصیتها یا رویدادهای مرتبط با این خانواده توصیف میشود که به ترتیب اینهاست: کاکا (پدر خانواده)، ماهخانم (مادر خانواده)، ناخوشی (درباره بیماری ایسف)، قدمخیر (دختر بزرگ خانواده)، کفایت (دختر دوم)، آقای مدیر (درباره مدرسه روستا)، مرگ شیرین (مادر ماهخانم)، و امتحان نهایی (پایان تحصیلات ابتدایی ایسف). یک فرهنگ الفبایی اصطلاحات بختیاری در رمان هم در پایان کتاب آمده اس...

ویژهبرنامه ایران بزرگ فرهنگی:بیانیه مشترک چین و کشورهای عربی در ۱۸ آذرماه گذشته، موضوع ادعای امارات درباره جزایر سهگانه ایران را وارد فضایی متفاوت از گذشته نمود. فضایی که نمیتوان و نباید آنرا نادیده انگاشت. مجموعه ایران پایدار در تلاش است در ویژهبرنامههایی در بخش ایران بزرگ فرهنگی، ضمن بررسی روند حاکمیت بر جزایر سهگانه خلیج فارس، ابعاد حقوقی بیانیه مشترک چین و کشورهای عربی و زمینههایی که موجب صدور چنین بیانیهای شده است را بررسی کند.برنامه نخست این ویژهبرنامهها با حضور امیر هاشمی مقدم، سردبیر بخش ایران بزرگ فرهنگی برگزار خواهد شد و به روند تاریخی حاکمیت بر جزایر سهگانه خلیج فارس میپردازد. این برنامه در فضای گوگلمیت (این لینک) برگزار میشود. بخوانید...

امیر هاشمی مقدم: دانشآموخته ایرانشناسی و انسانشناسیانصافنیوزاخیرا و در پی کاریکاتورهای هتاکانه نشریه شارلی ابدو، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ضمن احضار سفیر فرانسه و تسلیم یادداشت اعتراضی به وی، در نخستین گام و در راستای مقابله به مثل، فعالیت انجمن ایرانشناسی فرانسه را تعطیل اعلام کرد. این واکنش حقیقتا عجیب و ناراحتکننده بود. اینکه ما در برابر یک رفتار نادرست آنها که علیه ماست، خودمان هم به تلافی رفتاری انجام دهیم که باز هم علیه ما باشد. تعطیلی انجمن ایرانشناسی فرانسه بیگمان به زیان ماست و کاری است کاملا نادرست. چرا؟۱- جمهوری اسلامی در جنگ روایتها باخته است. این را بارها در یادداشتهای دیگر هم بحث کردهام. شوربختانه ما نه رسانه حرفهای دولتی در کشورمان داریم و نه اجازه پا گرفتن رسانههای...

در روزهای اخیر شخصی که خود را بابک میرزا قاجار و وارث خاندان قاجار معرفی کرده، در شبکههای اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. البته ایشان نخستین بار چند سال پیش مطرح شد. همان موقع دوستان قاجار پژوه در این باره شک و شبهههایی وارد کردند.چند سالی است در یک گروه تلگرامی به نام «ممالک محروسه ایران» عضوم که اعضایش همگی یا قاجارپژوه هستند یا از نوادگان قاجاری. موضوعاتی هم که در آن گروه مطرح میشود تماما مربوط به دوره قاجار است و انصافا از گروههایی است که بار علمی بالایی دارد و همیشه میآموزم از اعضایش. همان چند سال پیش که برای نخستین بار نام و تصویر این ایرج میرزا نمایش داده شد، هیچ یک از اعضا آنرا جدی نگرفت. چرا؟از ویژگیهای خاندان قاجار و بازماندگانش این است که همچنان تا حدود زیادی منسجم بوده، شجرهنام...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزبهعنوان کسی که سالهاست دارم از حقوق, جانوران دفاع, میکنم (و مثلا همین چند روز پیش هم در نقد خرید ماهی قرمز برای سفره هفتسین در همین کانال نوشتم)، گاهی احساس میکنم باید از دست برخی طرفداران حقوق حیوانات, به خداوند پناه برد.کلیپ زیر (اینجا را کلیک کنید) نشان میدهد چگ...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوزامروز در شبکه تراینت (یک شبکه مجازی بینالمللی ویژه متخصصان گردشگری) چند شخصیت برجسته طوماری را تهیه کرده بودند برای تحریم همه بخشهای گردشگری روسیه, و همچنین اخراج این کشور از سازمان جهانی گردشگری، به جرم تجاوز به اوکراین. در پاسخ، من توضیحاتی نوشتم که با استقبال زیادی روب...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوز۱- نوجوانی در حرم مطهر رضوی، با چاقو به سه روحانی حمله کرده و یکی از آنها را به شهادت میرساند. دو روحانی دیگر در بیمارستان هستند که امیدواریم بهبود یابند.۲- بلافاصله برخی افراد و جریانهای خاص با برجسته کردن ملیت افغانستانی و مذهب تسنن مهاجم، شروع به نفرتپراکنی علیه افغا...

امیر هاشمی مقدم: انصافنیوز تلویزیون طلوع، که آنرا میتوان حرفهایترین تلویزیون افغانستان نامید، چند روز پیش گفتگویی با محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران داشت. دیدن فیلم کامل گفتگو (52 دقیقه) یا خ...